Zm{eH$ n[agamVrb _§{Xao

àojUr` ñWio

Zm{eH$ n[agamVrb _§{Xao

Zm{eH$ ehamV JmoXmdar OoWo X{jUdm{hZr Pmbr VoWo AZoH$ n{dÌ Hw§$S>o AgyZ àË`oH$ Hw§$S>mMo doJio _hËd Amho. Aê$Um g§J_mÀ`m {R>H$mUr Agboë`m am_Hw§$S>mV n«^y am_M§Ð d grVm_mB© ñZmZ H$arV. g§J_mÀ`m {R>H$mUr Agboë`m am_Hw§$S>mVM AñÏr{db` Hw§$S> AgyZ VoWo n«^y am_M§ÐmZo lmÜX{dYr Ho$bo. `m Hw§$S>mVM AñWr{db` Hw§$S> AgyZ VoWo AñWr {dgO©Z Ho$bo OmVo. gmS>oVrZ VmgmV AñWrMo {db` hmoVo. 1696 _Ü`o gmVmaMo {MÌmd `m§Zr am_Hw§$S> ~m§Ybo Va 1728 _Ü`o `m am_Hw§$S>mbm JmonrH$m~mBªZr bú_U H§w$S>mMr OmoS> {Xbr. VgoM grVmH§w$S>, YZwî`Hw§$S>, A{hë`mHw§$S>, XwVm|S>`m _mê$Vr Hw§$S>, gy`© Hw§$S>, Jmoaoam_ Hw§$S>, am_J`m Hw§$S>, noeì`m§Mo Hw§$S>, I§S>mo~mMo Hw§$S>, _wŠVoídamMo Hw§$S> B. Hw§$S>o AmhoV.

am_Hw§$S>mÀ`m `oWo JmoXmdar X{jUdm{hZr hmoVo. åhUyZ Zm{eH$bm {VMo doJio _hËd Amho. am_Hw§$S>mÀ`m {R>H$mUr d§ed¥ÜXrgmR>r EH$dñÌ {dYr H$aVmV. VgoM lmÜX d qnS>mbm H$mH$ñnem©Zo _wŠVr {_i{dUo `mMo hr BWo _hËd Amho.

̧~Ho$ída _§{Xa

{ZgJ©aå` n[aga -̧ ~Ho$ída S>mo§JamÀ`m Hw$erV dgbobo Z`Zaå` ñWmZ Amho. lmdU _{hÝ`mV {haì`m nmMyÀ`m ~oQ>mgmaIo ho {M_wH$bo Jmd {XgVo. _Ü`^mJr J§JmgmJa Hw§$S> Amho. JmdmMm nmUrnwadR>m `oWyZ hmoVmo. Hw$emdV© Hw§$S> Va VrWmªMo VrW© åhUyZ g_Obo OmVo. ~«åh{Jar nd©V g_wÐgnmQ>rnmgyZ 1294 _rQ>g© (4246 \w$Q> ) C§M Amho. AZoH$ Ym{_©H$ {dYr Ho$bo OmVmV. Zmam`U ZmJ~br {dYrgmR>r XoemÀ`m H$mZmH$mon-`mVyZ _mÝ`da `oV AgVmV. `oÏom joÌñW ~«mh_Um§Zr Amnë`m `O_mZ KamÊ`mÀ`m nwamVZ d§emdbr Onë`m AmhoV. Ë`mV N>ÌnVr {edmOr _hmamO `m§À`mgh AZoH$ Eo{Vhm{gH$ _mÝ`dam§Mo hñVmja Amho.

^JdmZ e§H$amMo ho ^ì` _§{Xa ho_mS>n§Wr nÜXVrZo ~m§Ybobo Amho. `m _§{Xamg Ë`m H$mir gw_mao 30 bmI ê$n`o IM© Ambm. 1745 Vo 1775 À`m Xaå`mZ noeì`m§Zr ho n{dÌ H$m`© Ho$bo. _§{XamMo H$m_ g§nyU© H$mi`m XJS>mV Amho. H$moard H$m_ A{Ve` gw~H$ AgyZ _§{Xa ^ì` Am{U n{dÌ Amho. _§{XamÀ`m àdoeÛmamer ZJmam Ka Amho. _§{XamÀ`m Mhþ~mOy§Zr _moR>r VQ>dOm {^§V Amho, Va n[aga XJS>m§Zr ~m§Ybobm Amho, AmV ^ŠVm§Zm ñZmZ H$am`bm d nm` Ywdm`bm Hw§$S> Amho. _§{XamMm Jm^mam A{Ve` em§V d nm{dÌmZo Am{U _m§Jë`mZo ^abobm Amho. {edqbJ ho ñd`§^y Amho. qnS>rV ~«h²_m, {dîUy, _hoe `m§Mo Xe©Z hmoVo. Xa gmo_dmar nmbIr {ZKVo. _§{XamMm H$ig gmoÝ`mMm Amho.

lrqghñW JmoXmdar _§{Xa

am_Hw§$S>mÀ`m CËVaog ho _§{Xa AgyZ \$ŠV 12 dfmªZr, åhUOoM qghñW Hw§$^_oi`mMo doirM 1 df©^a ho _§{Xa CKS>Vo. dfm©VyZ XmoZXm Á`oîR> ew !! 10 (Xeham) d H$m{V©H$ ew !! 15 {Ìnwar nm¡{U©_m XrnmoËgdmgmR>r ho _§{Xa CKS>bo OmVo. `m _§{XamV ^{JaWrMr _yVu Amho. qghñW JmoXmdarMo _§{Xa \$ŠV Zm{eH$joÌrM Amho.

lrJ§Jm JmoXmdar _§{Xa

ho _§{X am_Hw§ S>mÀ`m nyd}bm Aê$Um g§J_mOdi AgyZ `oWo _H$a dm{hZr JmoXmdar d ^m{JaWr Aem XmoZ _yVu AmhoV. VrW©`mÌoMr J§Jm^oQ> `m _§{XamV H$aVmV. `m _§{XamMr ì`dñWm lrJ§Jm JmoXmdar n§MH$moQ>r ( nwamohrV g§K ) `m g§ñWoH$S>o Amho. h`m _§{XamV {ZË` A{^foH$, nyOm, gáeVr nmR>, AmaVr B. H$m`©H$«_ hmoVmV.

lrH$mimam_ _§{Xa

Zm{eH$ joÌmVrb ho à_wI _§{Xa _mZbo OmVo. à^y am_M§Ð dZdmgmV AgVmZm n§MdQ>rV Amë`mZ§Va OoWo Ë`m§Zr dmg Ho$bm hmoVm, Ë`m {R>H$mUr nwamVZ _§{Xa hmoVo. h`m nwamVZ _§{XamMm OrUm}ÜXma noeì`m§Mo gaXma lr. AmoT>oH$a `m§Zr Ho$bm. B.g.1778 Vo 1790 åhUOoM 12 df} _§{XamMo ~m§YH$m_ Mmbbo hmVo. ^ì` _§{Xa d g^m_§S>n `mgmR>r 23 bmI ê$n`o IM© Pmë`mMr Zm|X Amho. ho _§{Xa am_goO `oWrb H$mi`m XJS>m§Mo ~m§Ybo AgyZ A{Ve` gw§Xa d H$bmË_H$ Ago Amho. _§{XamÀ`m Mmahr {Xem§Zm ^ì` Ûma AmhoV. ho _§{Xa nydm©{^_wI Amho. _§{XamVrb _yVu dmbyH$m_` AmhoV. VgoM _§{XamMm H$ig gmoÝ`mMm Amho. M¡Ì ewÜX à{VnX (JwS>rnmS>dm) Vo ewÜX Zd_r (am_Zd_rn`ªV) ""lram_ OÝ_moËgd"" _moR>`m à_mUmV gmOam Ho$bm OmVmo. M¡Ì ewÜX EH$mXerbm am_aW d hZw_mZaWmMr `mÌm {ZKVo. h`m aW`mÌoMo X¥í` nmhÊ`mgmR>r Ag§»` ^m{dH$ Zm{eH$bm `oVmV.

grVmJw§\$m

lrH$mimam_ _§{XamÀ`m CËVaog ho ñWmZ Amho. grVooMo dmñVì` `m {R>H$mUr hmoVo åhUyZ ho ñWmZ grVmJw§\$m ZmdmZo AmoiIbo OmVo. grVmJw§\$oV ^w`mam gma»`m Aê§$X _mJm©VyZ OmdyZ `oÊ`mg bhmZ _wbm§Zm J§_V dmQ>Vo. `m {R>H$mUr nmM dQ>d¥j AmhoV. åhUyZ Vo "n§MdQ>r" ZmdmZo à{gÜX Amho.

lrH$bmboída _§{Xa

Á `m _§{XamV ^JdmZ e§H$amÀ`m nwT>o Z§Xr Zmhr Ago EH$_od _§{Xa åhUOo Zm{eH$Mo H$nmboída _§{Xa, Ë`mMr Am»`m{`H$m Aer Amho H$s, ~«h²_XodmÀ`m EH$m _wImZo Ho$bobr ^JdmZ {dîUyMr qZXm EoHy$Z ^JdmZ e§H$amZo Ë`m _wImMm N>oX Ho$bm. na§Vy Ë`m_wio ~«h²_hË`oMo nmVH$ bmJbo åhUyZ Vo niy bmJbo. niVmZm {dlm§VrgmR>r Wm§~bo AgVmZm Jm` - dmgamMm (~¡bmMm) g§dmX EoH$bm. ~¡b åhUV hmoVm H$s, ""CÚm _r _mP²`m _mbH$mbm R>ma H$arZ "" Voìhm Jm` åhUmbr H$s, ""Vy Ago H$ê$ ZH$mo. H$maU ~«h²_hË`oMo nmVH$ bmJob"". V|ìhm ~¡b JmB©bm åhUmbm H$s, _bm ~«h²_hË`m {dZmemMo VrW© H$moR>o Amho `mMr _mhrVr Amho"" Ë`mà_mUo Xwg-`m {Xder Ë`m ~¡bmZo Amnë`m _mb_mbm R>ma Ho$ë`mda Vmo VoWyZ niV {ZKmbm ho nmhÿZ e§H$ahr Ë`mÀ`m _mJo {ZKmbo. Ë`m ~¡bmZo (Z§{XZo) Zm{eH$bm am_VrWm©da Aê$Um g§J_mÀ`m {R>H$mUr CS>r _maVmM Vmo ewÜX Pmbm. ho nmhÿZ ^JdmZ e§H$ahr `m Aê$Um g§J_mda ñZmZmXr H$_} H$ê$Z ímwÜX Pmbo d g_moaM H$nmarV ~gbo.Ë`m§À`m _mJMo ~«h²_hË`oMo nmVH$ Zm{hgo Pmbo. Z§Xr_wio ~«h²_hË`m {dZmemÀ`m ñWmZmMo kmZ Pmbo åhUyZ Ë`mg Jwê$g_mZ _mZyZ e§H$amZo Z§{Xbm Amnë`mg_moa ~g{dbo Zmhr. Ë`m_yioM g§nyÊ©m ^maVmV ^JdmZ e§H$amnwT>o Z§Xr Agbm Var H$nmboídag_moa _mÌ Z§{X Zmhr. Ago ho EH$_od Amho.

gw§Xa Zmam`U _§{Xa

^JdmZ {dîUy§Zm Omb§Xa nËZr d¥§Xm {hÀ`m emnmZo H¥$îUdU©ê$n àmá Pmbo. (Ë`mbm AmnU em{bJ«m_ åhUVmo ) Voìhm _hm{dîUy§Zr JmoXmdar VrWm©da ñZmZ H$ê$Z Amnbo ê$n nyd©dV àmá H$ê$Z KoVbo d VoWoM dmñVì` Ho$bo V|ìhmnmgyZ gw§XaZmam`U _§{Xa à{gÜX Pmbo. JmoXmdarÀ`m Vramda pìhŠQ>mo[a`m nwbmOdi åhUOo AmVmÀ`m hmoiH$a nwbmOdirb ho _§{Xa 1756 _Ü`o J§JmYa `ed§V M§ÐMwS> `m§Zr nwÝhm ~m§Ybo. nydm©{^_wI Agboë`m `m _§{XamMo d¡{eîQ>` åhUOo 20 d 21 _mM© amoOr gy`m©Mo {H$aU {dîUyÀ`m _yVuda nS>VmV. åhUyZ `mbm "h[aha ^oQ>" Agohr åhUVmV. hoM _§{Xa Am¡a§JOo~mZo CÜdñV H$ê$Z VoWo WS>Jo ~m§Ybo hmoVo. noedo H$mimV ho WS>Jo H$mTy>Z VoWo ^ì` _§{Xa gmH$ma Pmbo d AmH«$_UmMo nmn YwVbo Jobo.

lr gál¥§Jr Xodr _§{Xa d lr Zmamoe§H$a (am_oída) _§{Xa

hr XmoÝhr _§{Xao am_J`m VrWm©da n§MdQ>r_Ü`o dgbobr AmhoV. hr XmoÝhr ñWmZo OmJ¥V AgyZ gaXma amOo~hmXya `m KamÊ`mMr AmhoV. h`m {R>H$mUr B{Vhmgà{gÜX Zmamoe§H$amMr K§Q>m Amho. dgB©À`m bT>`mVyZ noeì`m§Zr hr K§Q>m qOHy$Z AmUbobr Amho.

~mbmOr _§{Xa

am_goVy nwbmA{bH$S>o gaH$madmS>`mOdi ho _§{Xa C^o Amho. Vo 1771 _Ü`o ~m§Ybo Jobo. _§{XamVrb XoIÊ`m _yVu Vm{_iZmSy> amÁ`mVrb nÊUdoëbr JmdmV JUnVr~wdm Jmogmdr `m§Zm gmnS>ë`m. ~mbmOrMm _wHy$Q> gmoZoar AgyZ Ë`mda aËZo d _mUHo$ OS>{dbobr AmhoV. `m _§{XamMm Q´>ñQ> AgyZ g§ñWmZMm H$ma^ma d JaOy§Zm Am{W©H$ _XV `m Q´>ñQ> V\}$ hmoVo.

_wabrYa _§{Xa

Jmoaoam_ Jëbr-H$mnS> noR>oVrb ho _§{Xa 1828 _Ü`o H¡$. XmXm~wdm `m§Zr ~m§Ybo. _wabr dmO{dUm-`m H¥$îUmMr _yVu Am{U XmoÝhr ~mOybm gd§Ëg YoZy AmhoV. H¥$îUOÝ_mÀ`m CËgmdmV XaamoO doJio ê$n gO{dbo OmVo. Vo AË`§V _Zmohar AgVo.

`ed§Vamd_hmamO _§{Xa / g_mYr

gmYynwê$f `ed§Vamd_hmamO Xod-_m_boXma `m§Mo _§{Xa JmoXmdarÀ`m H$mR>r Amho. ho Xodmb` 1887 _Ü`o Xod _m_boXmam§Zr g_mYr KoVë`mZ§Va ~m§Ybo Jobo. `ed§Vamd_hmamO gQ>mUm `oWo _m_boXma AgVm§Zm _moR>m XwîH$mi nS>bm hmoVm. Ë`mdoir gaH$mar {Z`_ Ymã`mda ~gdyZ Ë`m§Zr JmoaJar~m§Zm _XV Ho$br hmoVr. AË`§V gmYwd¥ËVrMo g§V nwê$f åhUyZ Ë`m§Mm bm¡{H$H$ hmoVm. EImÚm gaH$mar A{YH$m-`mMo Ago OJmVbo ho EH$_od _§{Xa Agmdo. `mM nQ>m§JUmV Xadfu dg§V ì`m»`mZ_mbm hmoVo.

_moXHo$ída JUnVr

g§V JmS>Jo~m~m _hmamOm§À`m Y_©emioÀ`m A{bH$S>o lr_moXHo$ídamMo _§{Xa bmJVo. ho EH$ OmJ¥V ñWmZ AgyZ hm JUnVr Zmdmbm nmdVmo Aer ^ŠVm§Mr {ZVm§V lÜXm Amho. AmOy~mOyÀ`m CËIZZmV _moXH$mÀ`m AmH$mamMo XJS> gmnS>bo åhUyZ Ë`m _§{Xambm _moXHo$ída _§{Xa Ago Zmd nS>bo.

H$nyaWim N>Ìr

JmS>Jo_hmamO nwb dam_goVy nyb `m§À`m _Ymo_Y 30 \w Q> C§MrMr g§nyU© g§Jdadar H$nyaWim N>Ìr Amho. H$nya-Wim (n§Om~) g§ñWmZÀ`m _mOr Zeoem§Mo 1870 _Ü`o ES>Z `oWo {ZYZ Pmbo. Ë`m§À`m ñ_¥VràrË`W© hr N>Ìr ~m§YÊ`mV Ambr. g_moaM H$nyaWim Y_©emim Amho.

H$mQ>`m _mê$Vr

ho ñWmZ n§MdQ>rV dê$Um ZXrÀ`m nwbmOdi Amho. `oÏmrb _mê$VrMr _yVu 10 \y Q> C§MrMr Amho. åhUyZ `m _mê$Vrbm "b§~o hZw_mZ" Agohr åhUVmV.

VnmodZ

ho ñWmZ n§MdQ>rnmgyZ 3 {H$._r.da Amho. `oWo H${nbm d JmoXmdarMm g§J_ Amho. gm§»` emñÌmMo àUoVo lr. H${nb _wZtMr hr Vnmo^y{_ Amho. `m g§J_mda 1. ~«h²_`moZr, 2. {dîUw`moZr, 3.ê$Ð`moZr, 4. _wŠVrVrW©, 5. AJ«rVrW©, 6. gm¡^m½` VrW©, 7. H$nrb VrW©, 8. H${nbm g§J_ h`m AîQ>VrWmªMm CëboI ñH§$X nwamUmV Amho. VnmodZmV lr H${nb _hm_wZr Xe©Z, H${nbm Jm` Am{U n«^w am_M§Ð d bú_UmZo eyn©ZImMo ZmH$ H$mnbo Vo Xe©{dUm-`m _yVu AmhoV. VnmodZmVrb Z¡g{J©H$ gm¡X`© a_Ur` Amho. `m {R>H$mUr lr. g§V OZmX©Z ^oQ> Pmë`mMm CëboI AmT>iVmo. H${nbm JmoXmdarMm g§J_, H${n_wZtMr Vnmo^y{_ AîQ>VrW©, am_m`UmVrb _hËdmMo ñWmZ BË`mXr ñWmZ_hmËå` Agbobr n§MdQ>rVrb VnmodZ hr ^y_r nm¡am{UH$ _hmËå` gm§JyZ OmVo. n`©Q>H$m§À`m ÑîQ>rZo _hËdmÀ`m `m OmJoda _hmZJanm{bHo$À`mdVrZo Xe©Zr ^mJmV AmH$f©H$ ~m§YH$m_ H$ê$Z VoWrb n[aga gwemo{^V H$aÊ`mV `oV Amho.

^ÐH$mbr _§{Xa

Zm{eH$ ehamV lr^ÐH$mbr ZdXwJm©Mo nwamUà{gÜX _§{Xa Amho. `oWo XaamoO H$Wm, {H$V©Z d àdMZo hmoVmV. ZdamÌ CËgd _moR>`m à_mUmda gmOam Ho$bm OmVmo.

g_W© am_Xmgm§Mr Q>mH$ir

Zm{eH$ À`m nyd}g ho ñWmZ Amho. ZmgS>u d JmoXmdarÀ`m g§J_mda ho dgbo Amho. `oWo amîQ´>g§V lrg_W© am_Xmgñdm_r `m§Zr 13 df} VníM`m© H$ê$Z Jmo_` _mê$VrMr ñWmnZm Ho$br. XmgZd_r d lram_Zd_r VgoM lrhZw_mZ O`§Vr `m {Xder `m {R>H$mUr _moR>r `mÌm ^aVo. Q>mH$ir `oWrb dmñVì`mVM Jwê$ZmZH$ `m§Mm ZmVy d Jmogmdr gm§n«Xm`mMo àdV©H$ M§ÐmMm`© `m§Mr d g_Ï`mªMr ^oQ> Pmë`mMm CëboI AmT>iVmo. ^ŠVr Am{U eŠVr, kmZ Am{U `wpŠV `mMr gm§JS> KmbyZ AmH«$_H$m§Mm g§hma H$aÊ`mMr d _hmamîQ´>Y_m©Mr àoaUm XoUmao ho eŠVrñWmZ Amho.

^ŠVrYm_ (H¡$bmg_R>)

^ŠVrYm_ (H¡$bmg_R>) ho ñWmZ n§MdQ>r_Ü`o noR>amoS>da Amho. `oWo {dÛmZ doX-doXm§J emñÌmMo nR>U H$aÊ`mgmR>r `oVmV. VgoM `oWo {dÚmÏ`mªgmR>r {Zdmgr doXnmR>emim Mmb{dbr OmVo. `mÌoH$ê§$Zm amhÊ`mgmR>r `m {R>H$mUr Mm§Jbr ì`dñWm Amho.

_wŠVrYm_

Zm{eH$amoS> _Yrb gdm©V ^ì` _§{Xa H¡$.O`am_^mB© {~Q>H$mo `m§Zr 23 bmI ê$n`o IM© H$ê$Z EH$ AmYw{ZH$ g§J_adar XodñWmZ C^o Ho$bo Amho. amOñWmZ _Yrb _H«$mZ (O`nya) `oWyZ AmUbobm XJS> d amOñWmZr H$mamJra `m§Zr ho {eën KS>{dbo . JrVoMo íbmoH$ `m _§{XamÀ`m q^Vrda H$moabobo AmhoV. gd© åhUOo 12 Á`mo{V©qbJm§Mo XoImdo àojUr` AmhoV. ~hþVoH$ gd© _moR>`m XodXodVm§Mo Xe©Z `oWo EH$Ì hmoVo. OdiM EH$ CÚmZ Amho. ^ŠVm§gmR>r amhÊ`mMr gmo` _wŠVrYm_À`m n[agamV Amho.

H$moX§S>Ymar am_

Y_©dra S>m°._w§Oo `m§Zr ñWmnZ Ho$boë`m ^mogbm {_brQ>ar ñHy$bÀ`m n[agamV H$moX§S>Ymar am_mMo ho gw§Xa _§{Xa Amho. Zo_~mOr {eH${dVm§Zm ~§Xy{H$À`m Á`m Jmoi`m CS>{dë`m OmVmV. Ë`m Jmoi`m§À`m (H$mS>Vyg) Caboë`m YmVyVyZ hr Aà{V_ _yVu KS>{dbobr Amho.

gmo_oída _§{Xa

Zm{eH$À`m CËVaog åhUOo Zm{eH$ J§Jmnya añË`mZ{OH$ gw_mao 4 {H$._r. A§Vamda ho _§{Xa AgyZ JmoXmdar ZXrÀ`m H$mR>r Amho. VoWo ñd`§^y gmo_oída àH$Q> Pmbo AmhoV. Ë`m ñÏmimda gmo_oídamMo AmÚ _§{Xa AgyZ _§{XamImbyZ Jwá J§Jm dhmV AgyZ Vr OdiM Agboë`m EH$m PmS>mImbyZ àH$Q> Pmbr Amho. {VMm àdmh Aì`mhV Mmby AgVmo. _§{XamMm n[aga A{Ve` a_Ur` Am{U Z`Z_Zmoha Amho. nwT>o J§JmnyaMm Y~Y~m AgyZ Ë`mÀ`m nwT>o e§H$amMm`© S>m°.Hw$V©H$moQ>tMm Aml_ d g_mYr Amho.

J§Joída doX_§{Xa

doXJ«§WmMo g§J_adar {eën Agbobo ho _§{Xa d¡{eîQ>`nyd© Amho. BQ>mbr`Z _m~©b_Ü`o _§{XamMo ~m§YH$m_ Amho. n«doeÛma ^ì` AgyZ gw~H$ H$mMoMr XmbZo AmhoV. _§{XamV lram_, bú_U, grVm_mB© `m§À`m _yVu AmhoV. Jwê$ J§Joídam§Mm nwVim _Zmohar Amho, ho _§{Xa Zm{eH$-̧~H$ añË`mda Amho.

àojUr` ñWio

nm§S>d boUr

Zm{eH$À`m A{bH$S>o X{jUog gw_mao 8 {H$bmo_rQ>g©da S>m|JamV H$moabobr boUr AmhoV. ehamÀ`m Z¡G$Ë`og e§ImÀ`m AmH$mamMo VrZ S>m|Ja AmhoV. Ë`m§Zm ""{Ìamer"" Ago g§~moYVmV. _Ü`mbm S>m|Jamda hr boUr AmhoV. Vr gw_mao B.g.nyd© 100 Vo 110 `m dfu ImoXbobr AgmdrV. EHy$U 29 Jw§\$m AmhoV. em{bdmhZ h`m qhXy amOmZo ~m¡ÜX {^ŠHy$gmR>r àdmgmV {dlm§Vr KoÊ`mgmR>r hr boUr ~m§Ybr . AmVrb ^JdmZ Jm¡V_ ~wÜXmÀ`m VgoM ~moYrgËdmÀ`m _yVu àojUr` AmhoV.

{MÌnQ>_hfu XmXmgmho~ \$miHo$ ñ_maH$

{MÌnQ> _hfu XmXmgmho~ \$miHo$ `m§Mo AË`§V AmH$f©H$ ñ_maH$ nm§S>dboÊ`mÀ`m nm`Ï`mer Zm{eH$ _hmZJanm{bHo$Zo gmH$mabo Amho. `m OmJoMo joÌ\$i 11.75 EH$a AgyZ S>m|JamÀ`m nyd© Am{U CËVaoÀ`m CËmaUrdê$Z dmhUm-`m nmÊ`mMm Z¡g{J©H$ Cn`moJ H$ê$Z ho Z`Zaå` ñWmZ {Z_m©U Pmbo. _Ü`dVu Obg§M` ho H|$ÐñWmZ _mZyZ ^modVmbr Q>oaogogMr AmIUr H$ê$Z Iwbm a§J_§M C^mabm Amho. VgoM 250 àojH$ ~gVrb Ago N>moQ>o {MÌnQ>J¥h, H° ÝQ>rZ d a§J~oa§Jr Va§JVr H$ma§Or d `oWo {dhaÊ`mgmR>r {hadoJma bm°Z Ago {MËVmH$f©H$ Zdo n`©Q>Z ñWi {Z_m©U Pmbo Amho.

~wÜXñ_maH$

H¡$.XmXmgmho~ \$miHo$ ñ_maH$ CÚmZmMm EH$ A{d^mÁ` ^mJ {Xgmdm Aer aMZm `oWrb ~wÜXñ_maH$mMr H$aÊ`mV Ambr Amho. ñ_maH$ CÚmZmn¡H$s nm§S>dboÊ`mÀ`m àdoeÛmamOdirb nmM EH$a O{_ZrV ~wÜXñ_maH$mMr C^maUr H$aÊ`mV Ambr Amho. ~wÜXñ_maH$m§À`m Vi_Oë`mbm àXe©ZmgmR>r H$bmXmbZ d Aä`m{gH m AgyZ gm§MrñVwnm§Mm à{VH¥$VrÀ`m JmobmH$mamMo M¡Ë` g^mJ¥h Amho. M¡Ë` g^mJ¥hmH$S>o OmÊ`mgmR>r àXe©Z _mJm©bm Mma àdoeÛmao AmhoV. `m n«doeÛmamda Mma g_à_mUmV Amgm§Mr Mma VmoaUo C^maÊ`mV Ambr AmhoV.
( nm§S>dboUr,\$miHo$ ñ_mH$a, d ~m¡ÜX ñ_maH$ ho VrZhr EH$mM {R>H$mUr AgyZ `oWo {gQ>r ~g d [ajmZo OmVm `oVo )

Mm§^ma boUr

Zm{eH$À`m CËVaog (n§MdQ>rÀ`m nwT>o) nmM _¡bmda åhgê$iOdi O¡Zm§Mr JOn§Wr boUr AmhoV. Ë`mbm "Mm§^ma boUr " Agohr åhUVmV. JOn§Wr Q>oH$S>rÀ`m nm`Ï`mOdirb åhgê$i `m Jmdr 1942 gmbr nmagZmW _§{Xa ~m§YÊ`mV Ambo. hr boUr 11 ì`m eVH$mV ~m§Ybr Jobr AgyZ Vr O¡Zm§À`m n{dÌ VrWm©n¡H$s _mZbr OmVmV. Imbr grVmHw§$S> Amho. nm¡f _{hÝ`mV Xa a{ddmar `oWo `mÌm ^aVo.

lrgál¥§Jr Xodr

_hmamîQ´>mV eŠVrMr gmS>oVrZ nrR>o _mZbr OmVmV. Ë`mn¡H$s dUrÀ`m XodrMm gál¥§«Jr JS> ho Am{XeŠVr ñWmZ _mZbo OmVo. Am|H$mamVrb AmH$ma nyU© ê$n hmodyZ gál¥§«Jr JS>mda pñWamdbm. åhUyZ Am{X_m`oMo ho nyU©ê$n _mZbo OmVo. Zm{eH$nmgyZ 65 {H$._r. Xya gh`mÐr nd©Vm§À`m nyd©-npíM_ nd©Vam§JoV ho ñWmZ Amho. g_wÐgnmQ>rnmgyZ 4600 \w$Q> C§MrdaMo ho {R>H$mU {ZgJm©Zo ZQ>bobo d ^m{dH$m§Zm AmH${f©V H$aUmao Amho. JS>mda MTy>Z Amë`mda 500 nm`-`m MTy>Z _§{XamH$S>o OmVm `oVo. S>m|JamÀ`m H$nmarV 8 \w$Q> C§MrMr d 18 ~mhÿ Agbobr ñd`§^y nmfmU_yVu Amho. {deof åhUOo, `m _w{V©À`m Moh-`mdarb ^md _hmH$m` d _{hfmgwa_{X©Zrê$n AgyZhr AË`§V àgÞ Amho. Xa nm¡{U©_obm d ZdamÌmV ^m{dH$m§Mr JXr© AgVo. M¡Ì nm¡{U©_obm Va bjmdYr ^m{dH$ `oVmV. JS>mda nydu 108 Hw§$S>o hmoVr. na§Vw, gÜ`m Ë`mn¡H$s 10 Vo 15 Hw§$S>o {XgVmV. ObJw§\$m, {ed{VW©, Vm§~wb VrW© d H$mOi VrW© B.10-12 VrW© {XgVmV. {edmb`VrWm©nmgyZ OdiM {eVH$S>m ZmdmMr 1200 \w$Q> Imob Xar Amho. `mbmM "gVrMm H$S>m" Agohr åhUVmV.

(dUr
Vrb Zm{eH$ qXS>moar añË`mZo ~gZo OmVm `oVo. VgoM n§MdQ>rV qXS>moar añË`mdê$Z Q>°Šgrhr {_iVo. JS>mda ahmÊ`mMr Aën XamV gmo` Amho. ^moOZ àgmYmZmMr hr ì`dñWm Amho. )

Q>mHo$X VrW©

Zm{eH$ nmgyZ 71.1 {H$._r. d BJVnyar nmgyZ 62.3 {H$._r. A§Vamda Agbobo Q>mHo$X ho Jmd Amho. `m {R>H$mUr amdU grVobm ZoV AgVm OQ>m`yer `wÜX Pmbo Vo {R>H$mU hmo`. Q>mHo$X `m {R>H$mUr _hm{edamÌrg _moR>r `mÌm ^aVo.

am_goO S>m|Ja

n§MdQ>rÀ`m CËVaog 10 _¡bmda hm S>m|Ja Amho. `m {R>H$mUr à^y lram_M§Ð e`²`ogmR>r OmV. `m am_goO nd©VmÀ`m XJS>m§MoM lr H$mimam_ _§{Xa ~m§Ybobo Amho.

Mm§XdS>Mr aoUwH$mXodr d a§J_hmb

Zm{eH$nmgyZ 65 {H$._r. A§Vamda AmJ«mamoS>da Mm§XdS> `oWo aoUwH$m_mVm XodrMo S>m|JamVrb _§{Xa à{gÜX Amho. A{hë`m~mB© hmoiH$a `m§Zr 1750 Vo 1765 `m H$mimV Mm§XdS> `oWo AZoH$ gwYmaUm Ho$ë`m VgoM ^ì` a§J_hmb ~m§Ybm. h`m a§J_hmbmVrb ZjrH$m_mV Agbobo a§J AmOhr a{gH$m§Zm AmH$[©f©V H$aVmV. `m{edm` S>m|Jamda M§ÐoídamMo _§{Xa Amho.